O herbacie

Z przykrością stwierdzam, że mało jest jeszcze szczegółowych publikacji na temat herbaty. Większość artykułów pojawiających się na licznych stronach internetowych czy w znanych czasopismach rozpisuje się i skupia jedynie na wyliczaniu głównych jej walorów. Owszem warto je znać ale przy okazji dobrze jest poznać solidną podstawę tych twierdzeń. Dlatego poniżej przedstawiam Państwu informacje, zebrane z różnych publikacji książkowych, internetowych a także z własnej wiedzy zdobytej przez wiele lat pracy w licznych fabrykach herbaty na Sri Lance (daw. Cejlon, ang. Ceylon), a które w większym stopniu przybliżą Państwu skład i właściwości tego najpopularniejszego a zarazem „magicznego” napoju.




HERBATA CEYLON ROZŁOŻONA NA CZYNNIKI PIERWSZE


Botaniczna nazwa krzewu herbacianego to Camellia sinensis, czyli herbata chińska. Ta pochodząca z rodzaju kamelii roślina jest wiecznie zielonym krzewem rosnącym do 100 lat, o rozmiarach niewielkiego drzewa czyli ok. 3 - 4 metrów. Aby jednak uzyskać doskonałej jakości napar z zebranych liści, krzewy regularnie przycinane są od góry do maksymalnej wysokości 100 cm. Metoda przycinania różni się w zależności od kraju i regionu, lecz sama procedura pozostaje niezmienna. Wymaga ona bardzo umiejętnego działania, tak by wykonując te czynności nie uszkodzić krzewu.


Smak i jakość herbaty podobnie jak wina zależy od warunków agroklimatycznych. Wpływają na to czynniki takie jak gleba, temperatura, wiatr czy deszcz, które przecież są bardzo często zmienne. Ponadto Camellia sinensis jest rośliną niezwykle wrażliwą. Tak wrażliwą, że nawet codzienne zmiany pogody mogą pozostawić ślad na jej smaku i jakości. Pielęgnacja krzewów na plantacji oraz dbanie o glebę gdzie rosną to zatem tradycyjna cześć uprawy herbaty na Sri Lance. Regularne i naturalne nawożenie gleby zapewnia zdrowy wzrost liści krzewu camelli sinensis.


Ze względu na to, że roślina jest tak wrażliwa na zmiany atmosferyczne, niezwykle istotnym czynnikiem stała się klasyfikacja wysokości terenów jej uprawy, gdzie panuje różny klimat. Wyróżnić możemy: uprawy niskie czyli te tereny które znajdują się do 600 m n.p.m.; uprawy średnie, które znajdują się na wysokości 600 – 1200 m n.p.m. oraz uprawy wysokie, czyli te, które znajdują się na wysokości ponad 1200 m n.p.m. Oczywiście największa i wyczuwalna różnica w jakości i smaku herbaty będzie pomiędzy herbatami z upraw niskich, a odmianami z upraw wysokich.


Wpływ warunków klimatycznych na Sri Lance, bardzo różnych w zależności od regionu,  było bardzo cennym odkryciem w XIX wieku. Dzięki temu dziś możemy cieszyć się niezwykłą różnorodnością smaków i jakości herbaty, które są unikatowe dla każdego z regionów wyspy i których nie można znaleźć nigdzie indziej na świecie.  Ta bogata paleta smaków i jakości to znak rozpoznawczy przemysłu herbacianego na Sri Lance.




CZY HERBATA JEST ZDROWA? KTÓRĄ HERBATĘ WYBRAĆ: CZARNĄ, ZIELONĄ CZY BIAŁĄ?


Żeby odpowiedzieć zatem na to podstawowe pytanie, czy „herbata jest zdrowa?”, trzeba wnikliwie się przyjrzeć jej składowi chemicznemu.  Pomimo, że herbata jako napój znana jest już od prawie 5000 lat to jej skład chemiczny znany nam jest nie dłużej niż około 150 lat.


Naukowcy twierdzą, że zawartych jest w niej ponad 100 substancji chemicznych i to wciąż nie jest wszystko. Znajdują się w niej bowiem substancje które póki co zostały zbadane tylko w najbardziej ogólnym zarysie i wciąż potrzebują kolejnych lat badań aby dowiedzieć się o nich znacznie więcej. Z całą pewnością możemy powiedzieć, że herbata jest zatem rośliną o bardzo złożonym i różnorodnym składzie chemicznym.


Warto tu jednak nadmienić, że świeżo zebrane liście herbaty mają inny skład chemiczny niż wytworzona później z nich herbata sypka. Wiele związków chemicznych, które obecne są w świeżych liściach, po ich obróbce technologicznej zanikają bez śladu, ulegają utlenieniu lub ulegają złożonym reakcjom chemicznym tworząc zupełnie nowy związek, o całkowicie różnych właściwościach i cechach, dlatego uważa się, że herbata sypka ma bardziej zróżnicowane i złożone składniki niż świeży liść.


Przyjrzyjmy się im zatem z bliska.


Badania wykazały, że herbata składa się z 30 – 50% składników rozpuszczalnych, czyli takich które dają się ekstrahować. W praktyce jednak nigdy nie doprowadza się do pełnego przejścia związków rozpuszczalnych do roztworu. Biała i zielona herbata zawiera więcej związków rozpuszczalnych (ok.40 – 60%) niż herbata czarna (20 – 40%). Ponadto im młodsze i wyższej jakości są liście herbaty, tym otrzymany z nich późniejszy finalny produkt w postaci herbaty sypkiej, będzie bogatszy w związki rozpuszczalne. I odwrotnie – czy strasze i grubsze liście, zrywane najczęściej z niższych partii krzewu, tym mniej związków rozpuszczalnych przejdzie do finalnego produktu a to ostatecznie wpłynie na gorszy smak herbaty. Przy okazji tu również warto dodać, że w młodych listkach herbaty nie wytrącają się związki metali ciężkich, a co za tym idzie finalny produkt jest o wiele zdrowszy dla naszego organizmu niż herbata z grubych i dużych liści.


Ze wszystkich związków rozpuszczalnych w herbacie największą uwagę zwracają te  najważniejsze, tj.: związki garbnikowe, olejki eteryczne, alkaloidy, związki białkowe z aminokwasami, pigmenty oraz witaminy.


Do związków garbnikowych zaliczamy: garbniki roślinne, polifenole  i ich pochodnych , w tym co najmniej 7 katechin.




GARBNIKI ROŚLINNE


Garbniki roślinne to inaczej taniny. Stanowią 13 – 30% herbaty. W świeżych liściach znajdują się w postaci bardzo gorzkiej substancji, której zadaniem jest obrona przed szkodnikami. Jednakże po przejściu procesów technologicznych zmienia się na łagodniejsza formę i to właśnie one odpowiadają za charakterystyczny smak cierpkości w herbacie po jej zaparzeniu.


Dzięki tym właściwościom, herbata ma możliwość wpływać pozytywnie na organizm ludzki gdyż:


  • Działa antybakteryjnie oraz przeciwzapalnie, w szczególności sprawdzić się może podczas gojenia różnego typu ran,
  • Działa korzystnie na układ pokarmowy, w szczególności w przypadku dolegliwości trawiennych, biegunki, ale również podczas choroby wrzodowej żołądka, nieżycie oraz zatruć żołądka. Nie wywołują one bowiem żadnego działania garbującego na błonę śluzową żołądka i tworzą wręcz ochronną powłokę,
  • Wykazują właściwości ściągające skórę, dlatego warto tu zaznaczyć, że herbatę możemy stosować również zewnętrznie w postaci okładów. Pomagają przy tym z dolegliwościami skórnymi, w postaci wyprysków, neutralizują pieczenie i swędzenie.


Należy szczególnie podkreślić, że tanina wraz z katechinami w herbacie mają takie same właściwości jak witamina P, czyli zwiększa układ odpornościowy, zmniejsza ryzyko wylewów, ma właściwości przeciwgrzybicze, przeciwnowotworowe i przeciwwrzodowe.


Najwięcej taniny jest w herbacie białej oraz zielonej. Jest ona z reguły większa prawie dwukrotnie niż w herbacie czarnej, ponieważ w herbatach zielonych i białych tanina znajduje się w postaci nieutlenionej, podczas gdy w czarnej herbacie 40 – 50% taniny ulega utlenieniu w czasie procesu fermentacji. Udowodnione jest że herbata cejlońska czy nawet indyjska herbata zawiera znacznie więcej tanin niż jakakolwiek herbata chińska, gruzińska, azerbejdżańska czy krasnodarska. Poza tym taniny będą bardziej obecne w gatunkach o bardzo dobrej i najwyższej jakości a ubogie w herbatach o jakości gorszej.


Tanina obecna w herbatach cejlońskich nadaje bardziej ostrego, wyrazistego smaku. Dzięki niej herbata ma swój wyjątkowy charakter uznawany przez znaczną grupę koneserów smaku herbacianego.


POLIFENOLE


Wg naukowców w herbacie zawartych jest około 30000 związków polifenoli. Pochodzą one z wystawionych na światło słoneczne aminokwasów. Herbaty uprawiane w cieniu zawierają mniejsze stężenie polifenoli a wyższe aminokwasów. Pączek i pierwszy listek herbaty ma najwyższe stężenie polifenoli w porównaniu z kolejnymi listkami krzewu herbacianego. Najważniejszą grupą polifenoli są flawonoidy, uważane za najzdrowsze ponieważ sa najmocniejszymi przeciwutleniaczami, a zatem hamują starzenie komórek, działają przeciw nowotworom i zapobiegają chorobom układu krążenia. Głównymi flawonolami w herbacie są: Katechiny, epikatechiny, galusan epikatechiny, gallokatechiny, epigallokatechina oraz galusan epigallokatechiny. Największe ich stężenie występuje w herbacie białej oraz zielonej. W czarnej ulegają one częściowemu rozkładowi podczas procesu fermentacji.


Okazuje się również, że na ilość polifenoli w herbacie ma wpływ długość parzenia herbaty, choć maksymalnie do 4 minuty.  


KATECHINY


Stanowią grupę polifenoli. Są jednym z najmocniejszych przeciwutleniaczy, które pozwalają nam długo cieszyć się młodością i dobrym zdrowiem. Herbata jest ich najbogatszym źródłem. Im mniej przetworzona herbata tym większa ilość ich zawiera, a zatem biała w tym temacie po raz kolejny króluje. Zielona również zawiera dużo katechin i jeśli jest dobrej jakości może zawierać nawet 3 razy więcej niż herbata czarna. Główną rolą tych związków podczas procesu spalania kalorii jest przyspieszenie tempa metabolizmu spoczynkowego, czyli wtedy, kiedy nasze ciało znajduje się w spoczynku.


Pomagają w podwyższaniu odporności naszego organizmu. Herbata biała i zielona spożywana codziennie pozwala pozbyć się z naszego organizmu szkodliwych  toksyn i wzmocnić układ odpornościowy.


Katechiny odgrywają również znaczącą rolę w procesie ochrony skóry przed promieniowaniem słonecznym. Dzięki niesamowitym właściwościom pochłaniającym nadmiar promieniowania UV obniżają ryzyko zachorowania na raka skóry.


Naukowcy twierdza również, że katechiny wykazują pozytywne oddziaływanie w procesie obniżania złego cholesterolu.


Herbata biała może zawierać aż 60% cennych katechin podczas gdy zielona 30 - 40%. Największy udział wśród katechin, uchodzącym za najmocniejszy przeciwutleniacz jest gallusan epigalokatechiny. Jego właściwości antyoksydacyjne są 100 razy silniejsze niż witaminy C oraz 25 razy silniejsze niż witaminy E.


W herbacie czarnej, która poddawana jest procesowi fermentacji, proste polifenole ulegają kondensacji, tworząc związki bardziej złożone. Dzięki nim herbata posiada swój charakterystyczny czerwony kolor. Około 75% katechin ulega utlenieniu, a w wyniku tego powstaje teaflawina i tearubigina. Jak zatem widać proces fermentacji wpływa jedynie w niewielkim stopniu na właściwości antyoksydacyjne zawartych w niej związków. Jednakże wciąż sa silnymi przeciwutleniaczami i czasami silniejszymi niż wiele związków uważanych do tej pory za silne antyoksydanty.


Herbata czarna - zaw. 120–300 mg polifenoli / porcję

Czerwone wino - zaw. 40-140 mg polifenoli / porcję

Jabłka - zaw. 6-15 mg polifenoli / porcję

Cebula - zaw. 28 mg polifenoli / porcję

Jagody - zaw. 2-36 mg polifenoli / porcję


OLEJKI ETERYCZNE


Znajdują się one zarówno w świeżych liściach (ok. 0,08%) jak i finalnym produkcie herbaty w postaci suszu (co najmniej 20 komponentów chemicznych). Jakkolwiek w czasie przetworzenia liści herbaciany 70 – 80 % ulega rozkładowi, w wyniku procesów chemicznych powoduje to jednocześnie powstanie nowych olejków eterycznych. Wiele z nich ma zapach róż, miodu, wanilii, cytrusów, bzu, cynamonu itd. Nic więc dziwnego, że mieszanina takiego asortymentu pachnących związków jest zdolna do wywołania unikatowego, jeśli chodzi o aromat bukietu.


Chemicznie czyste olejki eteryczne stanowią mieszaninę alifatycznych i aromatycznych węglowodorów, aldehydów, ketonów, fenoli, złożonych kwasów i innych niezwykle lotnych, łatwo parujących związków. Większość z nich może ulec ulotnieniu nie tylko podczas znacznego podwyższenia temperatury, ale i w czasie nieprawidłowego przechowywania a nawet wskutek niewłaściwego parzenia herbaty. I tu jak widać ich obecność w naparze herbacianym w dużym stopniu zależy od nas samych. Ponadto ich zawartość, skład oraz rozpuszczalność uzależniona jest w dużej mierze od gatunku herbaty.


ALKALOIDY


Najbardziej znanym alkaloidem wciąż pozostaje kofeina lub jak inaczej się ją zwie w herbacie – teina. W czystej postaci jest związkiem bezbarwnym, pozbawionym zapachu, o gorzkim smaku, występującym nie tylko w kawie czy herbacie ale również kakao, mate, i innych roślinach tropikalnych.


Mało kto wie, że herbata zawiera znacznie więcej kofeiny niż kawa (biała - 6,3%, zielona – 3,6%, czarna - ok. 3%). Trzeba jedynie wiedzieć, że kofeina herbaciana działa łagodniej niż czysta kofeina kawowa. Składa się na to cały szereg czynników, m.in.: do parzenia bierze się znacznie mniejsza ilość suszu niż kawy, a zatem finalnie mamy mniejsze stężenie kofeiny, poza tym kofeina wchodzi w reakcję z taniną tworząc kofeinian taniny, a ten zaś działa wolniej i łagodniej na układ sercowo- naczyniowy oraz centralny układ nerwowy. Teina wykazuje jeszcze jedna niezwykle istotna właściwość, mianowicie nie odkłada się w organizmie człowieka, co wyklucza niebezpieczeństwo zatrucia się teiną, nawet przy częstym jej spożywaniu.


Trzeba również pamiętać, że kofeina nie definiuje mocy herbaty. Biała herbata, która uważa się za najbogatszą w tą substancje w smaku (w szczególności po pierwszym parzeniu) jest delikatna w aromacie i smaku.


Obok teiny, w skład herbaty wchodzą niewielkie ilości innych alkaloidów tj.: rozpuszczalne w wodzie teobromina oraz teofilina (powodujące rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz są moczopędne) trudno rozpuszczalna w wodzie agenina i zupełnie nierozpuszczalne w wodzie guanina.


ZWIĄZKI BIAŁKOWE Z AMINOKWASAMI


Wraz wolnymi aminokwasami stanowią 16 – 25% suchej herbaty. Białka stanowią jedną z najważniejszych części składowych liści herbacianych. Są nimi wszystkie enzymy. Ponadto białka są źródłem tych aminokwasów, które powstają w procesie przekształcenia liści herbacianych w gotowa herbatę. Szczególnie bogate w białka są herbaty białe oraz zielone. W herbatach czarnych mogą one mieć wpływ na pogorszenie się jakości herbaty, w szczególności jeśli jest niska zawartość taniny.


W herbacie wyróżniono 17 aminokwasów, wśród których znaleźć można: kwas glutaminowy- niezwykle ważny dla funkcji życiowych człowieka, w szczególności w procesie odnowy systemu nerwowego.


PIGMENTY


Przez bardzo długi okres uważano, że na barwę herbaty wpływają głównie związki garbnikowe. Dziś jednak wiadomo, że oprócz tego ważną rolę spełniają dodatkowo pigmenty tj.: chlorofil, występujący głównie w zielonej herbacie, ale również ksantofil i karoten, obecny głównie w herbacie czarnej.


Za zabarwienie naparu herbacianego odpowiadają dwie główne grupy związków barwiących: tearubigina oraz teaflawina. Tearubigina daje czerwonobrunatne odcienie, stanowią 10% suszu herbacianego. Teaflawina daje gamę barw złocistożółtych i stanowi zaledwie 2% suchej masy herbaty.


W skład teaflawiny wchodzi właściwa teaflawina oraz gallusan teaflawiny. Są one związkami bardzo nietrwałymi i przy najsłabszym utlenianiu przechodzą w tearubiginę, co wyjaśnia brunatnienie naparu. W szczególności kiedy herbatę niskiego gatunku zostawi się na dłuższy okres czasu. Brak lub obecność teaflawin w herbacie jest zatem oczywistym znakiem jakości herbaty. Naukowcy na tej podstawie określili skalę określająca stosunek między zawartością teaflawin i tearubigin, wg której w dobrej herbacie teaflawiny powinny mieć wpływ na nie mniej niż 25 % zabarwienia naparu.


W herbacie ponadto występuje 4 – 7 % związków nieorganicznych. Nie są to jedynie sole żelaza, ale także magnez, mangan czy sód. Łącznie z krzemem, potasem oraz wapniem są one niezmiernie ważne w odżywianiu różnych tkanek człowieka, a w szczególności w tworzeniu w naszym organizmie centrów zjawisk elektrostatycznych i radioaktywnych.


W herbacie można znaleźć również mikroelementy tj.: fluor, jod, miedź, złoto i inne, które występując w stanie koloidalnym ulegają rozpuszczeniu w wodzie i przechodzą do naparu herbacianego ( w szczególności jod i fluor, które wykazują właściwości antysklerotyczne).


Ponadto nie można pominąć tu takich związków jak fosfor czy potas. Im wyższy gatunek herbaty, tym więcej w niej fosforu i potasu. W szczególności potas jest ważny w utrzymaniu normalnej czynności układu sercowo- naczyniowego.




KWASY ORGANICZNE


Z najważniejszych kawasów wymienić można: szczawiowy, cytrynowy, jabłkowy, bursztynowy, pirogronowy i fumarowy. Stanowią zaledwie 1% składu herbaty i mają zadanie podnosić wartość odżywczą i dietetyczną herbaty.


ZWIĄZKI CZĘŚCIOWO LUB CAŁKOWICIE NIEROZPUSZCZALNE W WODZIE


Zaliczyć do nich możemy enzymy, związki pektynowe, glikozydy oraz węglowodany.


ENZYMY


Przy ich pomocy zachodzą wszystkie przemiany chemiczne, zarówno w żywej roślinie podczas jej wzrostu jak i w procesie fabrycznego przetwarzania herbaty. Niesamowite jest to, że każdy z enzymów odznacza się zdolnością działania na określony związek, nie naruszając przy tym innych. To dzięki temu człowiek wykorzystując w różnym sposób enzymatyczne procesy utleniania mógł uzyskać herbaty o różnym gatunku, smaku i jakości.


Spośród 10 enzymów zawartych w herbacie, największe znaczenie mają trzy tj.: polifenylooksydaza, peroksydaza i katalaza. Pierwsze dwa występują w postaci rozpuszczalnej i związanej. To one wywołują fermentację herbaty. Katalaza uczestniczy w całym procesie fermentacji, uwalnia tlen w herbacie.


ZWIĄZKI PEKTYNOWE


Pektyny odgrywają ważną rolę w zachowaniu jakości herbaty. Zawartość ich waha się od 2 – 3%. Z kwasem pektynowym związana jest tzw. higroskopijność herbaty. Mianowicie w przypadku braku tego kwasu, higroskopijność herbaty silnie wzrasta, a w wyniku tego szybciej się psuje. Obecność pektyn jest zatem bardzo ważna. Polega to na tym że kwas pektynowy pokrywa każdy listek krzewu herbacianego, cienką, słabo przenikliwą dla wilgoci błonką, odgrywając rolę ochronną. Herbata o bardzo dobrej jakości zawiera najczęściej więcej rozpuszczalnych w wodzie pektyn, niż herbaty niskiego gatunku.


GLIKOZYDY


Biorą udział w tworzeniu aromatu herbacianego, a także smaku i barwy zarówno suszu jaki naparu herbacianego. W jej skład wchodzą złożone związki podobne do estrów. Mają niezwykła zdolność przekształcenia się w katechiny i odwrotnie- powstawania z katechin. Istotną jednak cechą glikozydów, podobnie jak katechin jest ich aktywność jako witaminy P.


WĘGLOWODANY


Są nimi tzw. wielocukry, czyli cukry proste i złożone. Im większa jest procentowa zawartość węglowodanów w herbacie tym niższy jest jej gatunek. Na szczęście większość z nich nie jest rozpuszczalna tj.: skrobia, celuloza, hemiceluloza, stanowiące 10 -12% suszu. Rozpuszczalne są natomiast pożyteczne węglowodany tj.: sacharoza, glukoza fruktoza, maltoza (ich zawartość waha się od 1 – 4%).


Fakt iż w wodzie rozpuszczają się jedynie niewielkie ilości cukrów jest jedną ze wspanialszych cech herbaty, ponieważ decyduje nie tylko o tym, że staje się idealnym napojem zapobiegającym sklerozie, ale zabezpiecza zawartość w herbacie witaminy B1.


SUBSTANCJE LOTNE I ZWIĄZKI ŻYWICZNE


Substancje lotne w liściach herbaty są w dużej mierze odpowiedzialne za smak i aromat herbaty. Smak i zapach każdej herbaty zależy od wielu różnych kombinacji tych związków. Linalol i tlenek linalolu są odpowiedzialne za słodkość herbaty, geraniol i fenyloetanol za kwiatowy smak, nerolidol, bezaldehyd, salican metylu za owocowy.


Związki żywiczne występują jako nośniki i utrwalacze aromatu herbacianego. Herbaty o najlepszej jakości odznaczają się dużą zawartością związków żywicznych, które zapobiegają utlenianiu się aromatu.


DODATKI DO HERBATY MIESZANEJ


Są nimi różnego rodzaju aromaty, ekstrakty, płatki kwiatów, owoców i zioła. Warto jednak zapamiętać aby zwracać szczególną uwagę na to aby były one NATURALNE! Bowiem na rynku pojawiła się ogromna ilość herbat, która nie jest w cale tania, a posiadająca w swoim składzie dużo sztucznych i chemicznych dodatków, które mają za zadanie jedynie wzmocnić smak czy aromat produktu. 

Jednym z najczęściej wybieranych dodatków do herbaty jest w ostatnim czasie JAŚMIN. Herbata jaśminowa znana i spożywana była już w starożytnej Persji. Dziś doskonałe właściwości jaśminu znajdują zastosowanie w terapii antydepresyjnej, w leczeniu trądziku młodzieńczego, nadmiernej potliwości i niwelowaniu nieprzyjemnego zapachu ciała. Jaśmin wspomaga gojenie i leczenie ran oraz skaleczeń a w ostatnim czasie ceniony jest również przy leczeniu zaburzeń rytmu serca oraz kuracji antymigrenowej i antylękowej. 

Niezwykle cenione przez konsumentów są również naturalne zioła. 

Mogą to być pojedyncze rośliny dodawane do herbat czarnych czy zielonych a mogą to być wręcz "magiczne" kombinacje całej palety ziół, których receptury znane są od tysięcy lat. Herbata na Reflux, problemy z układem moczowym, kontrola wagi czy wysoki poziom cholesterolu to tylko nieliczne przykłady ajurwedyskich mieszanek ziołowych. 

    

PODSUMOWANIE


Jak widać herbata zawiera niemalże całe laboratorium chemiczne i to w najlepszym znaczeniu tych słów. Nie na darmo od tysięcy lat uważany jest za leczniczy, czarodziejski napój podawany na niemalże każdą dolegliwość.




Reasumując:


HERBATA CZARNA – pobudza nasz organizm, dodaje energii, zwiększa koncentrację, przyspiesza pracę żołądka, zmniejsza stres, obniża ciśnienie krwi, sprawia, że zęby są mniej narażone na próchnicę, zmniejsza ryzyko zakrzepów, mocny napar (powyżej 5 min parzenia) pozwala zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwory. Okłady z czarnej herbaty pozwalają zmniejszyć opuchliznę i zaczerwienie oczu.


HERBATA ZIELONA - działa przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo, pomaga w pozbyciu się zanieczyszczeń z organizmu, obniża poziom cholesterolu, zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu, chroni zęby przed próchnicą, pomaga w zmniejszeniu stresu, działa przeciwwrzodowo i podobnie jak herbata czarna pomaga w problemach z oczami. W szczególności w czasie zapalenia spojówek warto przemywać oczy zieloną herbatą.


HERBATA BIAŁA – zawiera najwięcej składników odżywczych, efektywnie pobudza, bardziej niż kawa (1 napar), korzystnie wpływa na koncentrację, posiada największą ilość antyoksydantów zapobiegających rozwojowi komórek nowotworowych, opóźnia w największym stopniu procesy starzenia się skóry, poprawia pracę układu immunologicznego, podwyższając odporność, obniża ciśnienie krwi, łagodzi nerwy i podenerwowanie.


Poza tym herbata zawiera witaminy A, C, D, E, K oraz kompleks witamin z grupy B.


Pomaga palaczom w walce z nałogiem nikotynowym.


Warto zatem pić herbatę, choć oczywiście dla największego efektu zdrowotnego, jak wszystko powinno mieć swój umiar. Trzeba tu również jasno zaznaczyć, że wszystko uzależnione jest w dużej mierze od jakości spożywanego produktu, co dodatkowo udowodnione jest licznymi badaniami naukowymi. Warto zatem zainwestować w sprawdzone, najlepsze herbaty sypane uznawane przez najbardziej wysublimowane gusta koneserów tego trunku na świecie.


A kiedy następnym razem ktoś zapyta Was czy herbata jest zdrowa można odpowiedzieć:

„Wystarczy, że napijemy się jedną filiżankę herbaty dziennie, aby „umarł z głodu” jeden farmaceuta” ;)


Łukasz Mosz

P.S. Uważam również, że herbata na prezent to fantastyczny "zdrowy" pomysł nie tylko dla Was samych ale również dla najbliższych!